Có nên quản lý trẻ em sử dụng Internet? Góc nhìn chuyên gia và giải pháp bảo vệ trẻ trong thời đại số

Trong kỷ nguyên số, chiếc điện thoại hay máy tính bảng có kết nối Internet đã trở thành "cánh cổng" đưa trẻ em bước vào thế giới tri thức bao la. Tuy nhiên, sự tự do quá mức trên không gian mạng luôn đi kèm với những rủi ro khó lường. Điều này khiến không ít phụ huynh trăn trở: Có nên quản lý trẻ em sử dụng internet? Liệu việc giám sát có khiến trẻ mất tự do hay đây là điều bắt buộc để bảo vệ con?

1. Thực trạng trẻ em sử dụng Internet tại Việt Nam

Theo số liệu thống kê của We are Social, tính tới quý 1/2024, số lượng người dùng internet ở Việt Nam là 78,44 triệu người, tăng 0,6% so với năm 2023 (chiếm 79,1% dân số).

Với con số này, Việt Nam là quốc gia có lượng người dùng internet cao trên toàn thế giới. Người dùng Việt Nam dành trung bình 6 giờ 18 phút mỗi ngày để tham gia các hoạt động liên quan tới internet. Tỷ lệ người dùng internet ở Việt Nam sử dụng hằng ngày lên tới 94%, trong đó có trẻ em.

Theo kết quả khảo sát mới nhất của Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao với Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, cùng sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế:

• 47,9% trẻ em dành 1-3 giờ mỗi ngày để sử dụng Internet
• 27,1% dưới 1 giờ
• 18,8% từ 4-6 giờ và có trường hợp sử dụng hơn 10 giờ/ngày
• Đáng chú ý, tất cả trẻ em tham gia khảo sát đều từng ít nhất một lần gặp rủi ro trên mạng.

Thực tế này buộc các gia đình phải chấp nhận một nguyên tắc mới: Giải pháp bền vững không nằm ở việc ngắt kết nối, mà nằm ở việc xây dựng năng lực tự đề kháng cho trẻ.

Theo quan điểm của bà Nguyễn Phương Linh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD), cần đặt quyền lợi và lợi ích tốt nhất của trẻ lên hàng đầu bằng cách trao cho các em kiến thức, kỹ năng hay "vaccine số" để làm chủ công nghệ, làm chủ hành vi khi tham gia mạng xã hội. Thay vì cấm đoán, cần giúp trẻ phân biệt đúng sai trong môi trường mạng và thế giới thực. Cần dạy các em biết sử dụng internet thế nào cho an toàn, thông minh, tối ưu hóa tiềm năng của bản thân và có trách nhiệm với cả những người xung quanh. (Nguồn: https://vov.vn/xa-hoi/bao-ve-tre-em-tren-moi-truong-mang-xa-hoi-co-phai-cu-cam-la-toi-uu-post1251566.vov)

2. Tác hại của Internet đối với trẻ em - Hệ lụy của việc thiếu giám sát

Nếu thiếu đi sự giám sát của cha mẹ, những tác hại của internet có thể để lại hệ lụy lâu dài cả về thể chất lẫn tinh thần. Theo các chuyên gia, trẻ em hiện nay đang đối mặt với 4 nhóm rủi ro lớn nhất:

2.1. Tiếp cận nội dung độc hại trên Internet

Một trong những tác hại của Internet đối với trẻ em là khả năng tiếp cận các nội dung không phù hợp. Chỉ với vài cú nhấp chuột, trẻ có thể vô tình xem phải video bạo lực, nội dung người lớn hoặc các thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Nếu không có sự quản lý và định hướng từ cha mẹ, những nội dung này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và hành vi của trẻ.

2.2. Nguy cơ nghiện điện thoại và thiết bị điện tử

Internet và các thiết bị điện tử dễ khiến trẻ dành quá nhiều thời gian cho màn hình. Đây là một tác hại phổ biến của Internet hiện nay, khiến trẻ giảm khả năng tập trung học tập, ít vận động và dễ bị rối loạn giấc ngủ. Việc sử dụng điện thoại trong thời gian dài còn có thể ảnh hưởng đến thị lực và sức khỏe của trẻ.

2.3. Rủi ro lừa đảo và bắt nạt trực tuyến

Trẻ em thường là mục tiêu hàng đầu của tội phạm mạng vì chưa có đủ kinh nghiệm để nhận biết các hành vi lừa đảo. Kẻ xấu thường tung ra các quảng cáo "tặng quà miễn phí", "nhận vật phẩm game" dụ dỗ trẻ click vào link rác để đánh cắp thông tin cá nhân hoặc tài khoản ngân hàng của cha mẹ. Thậm chí, công nghệ Deepfake (giả danh người thân) đang được sử dụng để lừa tiền hoặc dẫn dụ trẻ thực hiện các hành vi nguy hiểm.

2.4. Ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý và thói quen

Việc tiếp xúc với Internet quá sớm hoặc quá nhiều có thể khiến trẻ phụ thuộc vào thiết bị điện tử, giảm khả năng giao tiếp và tương tác ngoài đời thực. Nếu không được hướng dẫn đúng cách, trẻ cũng dễ hình thành thói quen sử dụng Internet thiếu kiểm soát, ảnh hưởng đến việc học tập và sự phát triển lâu dài.

Đặc biệt, các nền tảng video ngắn với thuật toán thao túng khiến trẻ mất khả năng tập trung sâu, dẫn đến trạng thái dễ cáu gắt, lo âu.

3. Giải pháp quản lý trẻ em sử dụng Internet

Để giúp trẻ có đủ kỹ năng để tự bảo vệ mình trên không gian mạng, phụ huynh cần áp dụng lộ trình giám sát linh hoạt, phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của con theo từng độ tuổi.

3.1. Nguyên tắc "Nêu gương" và "Đồng hành"

Bà Nguyễn Phương Linh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) nhấn mạnh: "Phụ huynh không cần phải trở thành chuyên gia về công nghệ, chỉ cần là người đồng hành và cho con biết rằng ở mỗi lứa tuổi, con có thể đạt được những cơ hội gì trên môi trường mạng và có thể gặp những rủi ro gì. Cha mẹ hãy là người thực hành cùng con, cùng tìm cách giải quyết các vấn đề gặp phải trên mạng xã hội một cách hiệu quả." (Nguồn: https://vov.vn/xa-hoi/bao-ve-tre-em-tren-moi-truong-mang-xa-hoi-co-phai-cu-cam-la-toi-uu-post1251566.vov)

Đặc biệt, sự nêu gương của cha mẹ đóng vai trò quyết định. Chúng ta không thể yêu cầu trẻ tuân thủ các quy tắc văn minh trên mạng nếu chính cha mẹ vẫn "online" quá mức, truy cập các trang độc hại hay chạy theo đám đông tiêu cực. Việc phụ huynh cùng con thực hiện kỷ luật và tìm hiểu kiến thức số chính là cách tạo ra loại "vaccine số" hiệu quả nhất, giúp con có khả năng tự nhận diện các tác hại của internet và cách khắc phục rủi ro ngay từ đầu.

3.2. Lộ trình quản lý linh hoạt theo sự phát triển của trẻ

• Giai đoạn dưới 12 tuổi: Thiết lập "hàng rào kỹ thuật" trực tiếp. Do khả năng kiểm soát xung động và thùy trán của trẻ chưa phát triển hoàn thiện, cha mẹ cần sử dụng các công cụ chặn lọc website không phù hợp và chỉ cho phép trẻ sử dụng thiết bị tại khu vực sinh hoạt chung dưới sự quan sát của người lớn. Đây là lúc quản lý trẻ em sử dụng internet cần sự can thiệp mạnh mẽ về mặt công nghệ để bảo vệ con tuyệt đối.
• Giai đoạn trên 12 tuổi: Chuyển đổi sang vai trò cố vấn. Thay vì cấm đoán gây phản tác dụng, hãy xây dựng bản cam kết sử dụng Internet rõ ràng về thời lượng và trách nhiệm. Cha mẹ cần cho con biết rằng bố mẹ luôn sẵn sàng bên cạnh để cùng tìm giải pháp nếu con gặp khó khăn trên mạng xã hội. Đồng thời, thay vì kiểm soát tin nhắn riêng tư, phụ huynh nên định hướng sở thích lành mạnh thông qua việc quan sát xu hướng quan tâm của trẻ trên không gian mạng.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh - thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực cho rằng: "Khi cha mẹ biết đối thoại, định hướng và đồng hành cùng con trong môi trường số, công nghệ sẽ trở thành cầu nối yêu thương giữa hai thế hệ. Trẻ học được cách sử dụng thiết bị an toàn, có trách nhiệm và nhân văn; biết tự quản lý bản thân, ứng xử văn minh, tôn trọng sự khác biệt và chủ động học hỏi thay vì bị cuốn theo MXH hay trò chơi trực tuyến. Nói cách khác, cha mẹ không chỉ giúp con tránh rủi ro từ công nghệ, mà còn giúp biến công nghệ thành cơ hội để con trưởng thành. Đó là nền tảng để hình thành những công dân số tự chủ, tử tế và có trách nhiệm trong xã hội hiện đại." (Nguồn: https://baophapluat.vn/khong-de-hoc-sinh-sinh-vien-don-doc-tren-mang-xa-hoi-bai-4-bo-me-can-lam-tot-vai-tro-trung-gian-so-de-dong-hanh-cung-con-an-toan-trong-khong-gian-mang.html)

4. Hakinet - Giải pháp bảo vệ trẻ trên Internet thông minh

Để thực thi triết lý bảo vệ trong sự tôn trọng và đồng hành, nhiều gia đình hiện nay đã lựa chọn giải pháp Hakinet. Đây được coi là giải pháp toàn diện giúp xử lý các tác hại của internet và cách khắc phục rủi ro số một cách triệt để.

Hakinet giúp cha mẹ đồng hành cùng con như thế nào?

• Lọc và chặn tuyệt đối nội dung độc hại: Hakinet sử dụng màng lọc AI thông minh để tự động ngăn chặn web đen, cờ bạc và các trang lừa đảo ngay từ nguồn phát mạng. 
• Thiết lập khung giờ sinh hoạt khoa học: Cha mẹ dễ dàng cài đặt giờ học, giờ chơi và giờ ngủ. Khi đến giờ, Hakinet sẽ tự động ngắt mạng, giúp trẻ rời xa màn hình mà không cần cha mẹ phải nhắc nhở căng thẳng.
• Nhận cảnh báo rủi ro tức thì: Hệ thống sẽ thông báo ngay cho phụ huynh khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bị kẻ xấu lôi kéo hoặc truy cập nội dung nhạy cảm.
• Thấu hiểu qua báo cáo nhật ký: Thay vì "đọc trộm", Hakinet cung cấp báo cáo về xu hướng quan tâm của con, giúp cha mẹ có cơ sở để trò chuyện và định hướng cho con sử dụng Internet có trách nhiệm hơn.

Trong thời đại số, việc trẻ em sử dụng Internet là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, thay vì cấm đoán hoàn toàn, cha mẹ nên tìm cách quản lý trẻ em sử dụng internet một cách hợp lý và khoa học. Những giải pháp công nghệ như Hakinet – ứng dụng quản lý trẻ em dùng Internet sẽ giúp phụ huynh chủ động bảo vệ con trước các rủi ro trên môi trường mạng, đồng thời tạo điều kiện để trẻ khám phá thế giới số một cách an toàn và lành mạnh.

Mua NGAY GÓI pro HAKINET